Matcha tükeniyor mu? Japonya eşi benzeri görülmemiş kıtlıkla karşı karşıya

Matcha sadece Instagram'da güzel görünen yeşil bir toz değil. Dünyanın dört bir yanındaki yemek tutkunlarını, influencer'ları ve kahve dükkânlarını kendine hayran bırakan bu öğütülmüş çay, son altın günlerini yaşıyor olabilir. Dünyanın önde gelen üreticisi Japonya, sınırları aşmakta gecikmeyen bir uyarıda bulundu: Bu şekilde devam edersek, matcha talebi öğütülebilecek yeşil toz miktarını aşacak.

Peki buraya nasıl geldik? Bunu anlamak için mükemmel latte fincanının, minimalist seramik kasenin ve adını bir türlü hatırlayamadığım o bambu fırçanın çok ötesine bakmak gerekiyor.

Yüzyıllar boyunca matcha Japonya'da törenlerde kullanıldı: çok özel anlara ayrılmış özel bir çaydı. Bugün ise smoothie'lere, bisküvilere, yüz maskelerine, kokteyllere ve hatta taze makarnalara giriyor. Bir zamanlar yüzyıllara dayanan bir ritüel olan bu şey, artık küresel bir trend. Ve evet, bu kısmen onu mucizevi bir süper gıda statüsüne yükselten TikTok, Instagram ve Pinterest'in hatası (ya da başarısı). Çok az malzeme estetik yönünü bu kadar iyi kullanmayı başarmıştır.

Japonya Tarım Bakanlığı'nın rakamlarına ve Fransız Le Parisien gazetesinin haberine göre, matcha talebi yalnızca on yıl içinde üç katına çıkarak 2012'de 1.430 tondan 2023'te 4.100 tonun üzerine çıktı. Üretimin yarısı şimdiden ihraç ediliyor. Ve geçici bir heves gibi görünen şey, kahve kadar günlük bir tüketim alışkanlığına dönüştü.

Sorun da burada başlıyor. Matcha'yı üretmek hızlı bir süreç değil. Çay çalılarının (Camellia sinensis) matcha yapımına uygun ilk yapraklarını verecek kadar olgunlaşması beş yılı bulabiliyor. Bir de işin zanaatkârlık boyutu var: tencha (temel yaprak) özenle kurutulmalı ve yalnızca 40 gram toz üretmek için bir saat çalışan taş değirmenlerde öğütülmelidir.

Japon tarımının sessiz dramından söz etmeye bile gerek yok: çay hasadı için çalışanların sayısı giderek azalıyor. 2000 yılında Japonya'da 53.000'den fazla çay üreticisi vardı. 2020'de geriye 12.000'den biraz fazlası kalmıştı. Yeni nesil yetişmiyor ve gençler hayatlarını çay tarlalarında geçirmek istemiyor.

Sonuç mu? Marukyu Koyamaen veya Ippodo Tea gibi büyük Japon evleri, şimdiye kadar duyulmamış bir şekilde, müşteri başına alımları sınırlandırmaya başladı. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'daki kahve dükkanları şimdiden siparişlerindeki gecikmelerden veya tedarikçilerindeki değişikliklerden bahsediyor. Amazon gibi platformlarda ise premium matcha fiyatları bu yıl şimdiye kadar %30'dan fazla arttı.

Abartı mı? O kadar da değil. Haziran ayında yapılacak bir sonraki hasat baskıyı geçici olarak hafifletebilir. Ancak uzmanlar uyarıyor: Bu eğilim devam ederse, kıtlık, şekerlemelerde veya daha ticari içeceklerde en yaygın olarak kullanılan ikinci ve üçüncü hasat matchayı da etkileyecek.

Matcha'nın başına gelenler, asırlık bir geleneğin kendi başarısının kurbanı olabileceğini gösteren ders kitabı niteliğinde bir örnek. Sosyal medyada matcha latte tarifleri çoğalırken, Japonya çeşitli önlemleri değerlendiriyor: makineleşmeyi geliştirmek, kullanılmayan arazileri yeniden değerlendirmek ve yeni çiftçileri teşvik edecek kampanyalara yatırım yapmak. Ancak tüm bunlar zaman alıyor. Ve bildiğimiz gibi matcha'nın acelesi yok.

Kısa vadede hayır. Orta vadede belki. Açık olan şu ki ucuz ve bol matcha günleri sayılı olabilir. Saat 9'daki köpüklü latte'si olmadan yaşayamayanlardansanız, belki de alternatifleri düşünmenin zamanı gelmiştir... ya da 500 yıl önce Kyoto'da yaptıkları gibi her yudumun değerini bilmeyi öğrenmenin: törenle, saygıyla ve güzel şeylerin bir gün sona ereceğinin bilinciyle.

Bilgi kaynakları

Le Figaro – La crise du thé matcha.

Marukyu Koyamaen – Satın alma kısıtlamaları hakkında duyuru.

The Guardian - Matcha'ya yönelik talebin hızla artması Japonya'da kıtlık endişelerini artırıyor.

Le Parisien - Japonya, matcha çayı üretiminde lider.