Stretchflasyon: Daha büyük ambalajların ardına gizlenen fiyat artışları

Stretchflation kelimesi İngilizce stretch (uzatmak) ve enflasyon kelimelerinden türetilmiştir. Bir ürünün miktarını artırırken fiyatı, miktardaki artıştan daha fazla yükseltme tekniğini ifade eder.

Başka bir deyişle ürünün miktarı artırılır, ancak kilogram veya litre başına fiyat daha da hızlı yükselir.

foodwatch tam da bunu eleştiriyor. Çünkü ilk bakışta tüketici, bu durumdan kazançlı çıktığı izlenimine kapılıyor.

Çünkü daha büyük bir paket genellikle olumlu bir izlenim verir. Ürünün daha “cömert” olduğunu, daha uzun süre yeteceğini ya da daha hesaplı olduğunu düşünürüz.

Pazarlama da tam olarak bu algıyı öne çıkarır; “daha cömert ambalaj” veya “yeni ambalaj, daha fazla ürün” gibi ifadeler kullanır.

Sorun şu ki fiyat artışı açıkça gösterilmez. Açıklanmaz ve elbette fiyat artışı olduğu da belirtilmez.

Teoride, rafta kilogram veya litre başına fiyat her zaman gösterildiği için bunun sorun olmadığını düşünebilirsiniz.

Ancak gerçekte durum bundan çok daha karmaşıktır.

Bir ürünün ambalaj boyutu değiştiğinde eski ambalajlı ürün raflardan kalkar. Artık hiçbir yerde gösterilmediği için eski ambalajlı ürünün kilogram başına fiyatını hatırlamak neredeyse imkânsızdır.

Sonuç olarak bilgi rafta bulunsa bile fiyat artışını fark etmenize yardımcı olmayabilir. Biz de her zamanki gibi alışveriş yapmaya devam ederiz.

Stretchflation'ı tespit etmenin zor olmasının nedeni budur.

Foodwatch, stretchflation'ın süpermarketlerde fiyatları daha az anlaşılır hâle getiren bir dizi uygulamanın parçası olduğunu söylüyor.

Basitçe anlatmak gerekirse:

• Shrinkflation, fiyatı düşürmeden ürün miktarını azaltmaktır.
• Cheapflation, fiyatı aynı tutarken maliyetleri düşürmek için ürünün tarifini değiştirmektir.
• Stretchflation, ürün miktarını biraz artırırken fiyatı daha fazla yükseltmek, dolayısıyla kilogram başına fiyatı artırmaktır.

Her üç durumda da amaç aynıdır: fiyat artışını tüketiciye daha kolay kabul ettirmek.

Foodwatch, söz konusu ürünlerin ötesinde, sorunun temelinde gıda sektöründeki şeffaflık eksikliğinin yattığını söylüyor.

Ambalajlar çok az değişiyor. Ambalaj boyutları sessiz sedasız değiştiriliyor. Markalar, miktar veya fiyatta bir değişiklik olduğunu ve bu değişikliğin hangi yönde olduğunu açıkça belirtmiyor.

Foodwatch'a göre bu şeffaflık eksikliği, markaları miktardaki değişiklikleri açıkça belirtmekle yükümlü kılmayan muğlak kurallarla daha da artıyor.

Bu koşullarda, aslında ne satın aldığımızı ve ne kadar ödediğimizi anlamak çok zorlaşıyor.

Neyse ki uygulaması çok basit bir yöntem var.

Her zaman kilogram veya litre başına fiyata bakın.

Ambalaj daha büyük görünse de, neredeyse hiç değişmemiş olsa da ya da ürünün üzerinde “yeni ambalaj” yazsa da.

Fiyat artışını tespit etmenin en güvenilir göstergesi budur.

Bir başka ipucu da işe yarayabilir: Her zaman satın aldığınız günlük ürünlerin alışılmış fiyatını aklınızda tutmaya çalışın. Her şeyi hatırlamanız gerekmez. Birkaç ürün için bile bunu yapmak, fiyat artışını daha kolay fark etmenizi sağlar.

Daha fazla ürün aldığınız izlenimine kapılırsınız, ancak gerçekte kilogram veya litre başına fiyat çoğu zaman orantısız biçimde artar.

Foodwatch'ın araştırması, gündelik alışverişte fark edilmesi zor ve şeffaf olmayan bu uygulamayı ortaya koyuyor. Enflasyonun ve alışveriş masraflarının gündemde olduğu bugünlerde bu durum insanı daha da rahatsız ediyor.

Akılda tutulması gereken tek şey basit: Pakete değil, kilogram başına fiyata güvenin.