Zevkin sesi: Yemek yerken gürültü yapmanın kabalık sayılmadığı ülkeler

Japonya'da ramen eriştesini höpürdeterek yemek yalnızca kabul edilebilir değil, aynı zamanda beklenen bir davranıştır. Bu, yemeğe duyulan takdiri göstermenin bir yolu olmasının yanı sıra pratik bir tekniktir: erişteyle birlikte hava çekmek et suyunu biraz soğutur ve aromaları yoğunlaştırır.

Bu ses rahatsız edici olmaktan çok, bastırılmış bir coşkunun işareti olarak yorumlanır. Müşterilerle dolu bir ramen-ya'da ritmik höpürdetmelerden oluşan bu senfoni, herkesin memnuniyetini yansıtır. Orada sessizce yemek yemek, gürültü çıkararak yemekten daha sıra dışı olurdu.

Çin'in pek çok bölgesinde yemek yerken çıkan sesler —çayın son yudumu, et suyunun yudumlanması, servis yaparken yemek çubuklarının çıkardığı tıkırtılar— yemeğin doğal bir parçasıdır. Amaç rahatsız etmek değil, paylaşmaktır.

Gürültü çıkarmak, toplumsal bir etkinliğe katılmaktır: yiyecek, arkadaşlık ve bolluğu kutlamak. Öte yandan mutlak sessizlik zorlama, mesafeli bir tavır ya da sofraya yakışmayan bir ciddiyet gibi görünebilir.

Hindistan'da yemek yerken ses de çıkar. El hareketleriyle sesler birbirine karışır: parmaklar pirince gömülür, köriye karışır; o hafif şapırtıların arasında yemekten fazlası duyulur. Bu, yemeği hissetmenin, onu bedenin bir parçası hâline getirmenin bir yoludur. Thali tepsisinin ve paslanmaz çelik bardakların metalik sesi, masada karşılıklı konuşmalar, her lokmaya eşlik eden uğultu... Orada keyif, sesinden anlaşılır.

Çayın bile kendine özgü bir sesi vardır. Bazı sokak tezgâhlarında chai, bitince yere atılıp kırılan küçük toprak kaplarda servis edilir. Bu sert çarpma sesi molanın sonunu işaretler; gündelik yaşamın küçük bir ritüelidir. Londra'da bir fincan çayın sessizce yudumlanmasından çok farklıdır.

Birçok Arap ülkesinde sofradaki sessizlik rahatsız edici olabilir. Yemek, topluca yenilen, gürültülü ve cömert bir etkinliktir: konuşulur, gülünür, yemek hakkında yüksek sesle yorum yapılır ve konuğa bir kez daha alması için ısrar edilir. Misafirperverliğin sesi vardır (kelimenin tam anlamıyla). Arap sofrasındaki gürültü düzensizlik değil, kutlamadır; yemeğin en eski işlevini, insanları bir araya getirmeyi, yerine getirdiğinin duyulur göstergesidir.

Üstelik söz konusu olan yalnızca yudum ya da lokma sesleri değil: bazı kültürlerde bedenin çıkardığı sesler bile yemek yeme eyleminin bir parçasıdır. Geğirmenin resmen “görgü kuralı” sayıldığı bir ülke yoktur; ancak doğal biçimde gerçekleştiğinde rahatsız edici karşılanmadığı yerler vardır. Yemeğin toplumsal ve bereketli bir değer taşıdığı kültürlerde (kırsal Çin, Hindistan, Orta Doğu), beden yemek yeme eyleminden ayrı düşünülmez: burada bastırılan şey, orada iştahın samimi bir tepkisi olarak anlaşılabilir.

Yemeğin sesi bir dildir ve her kültür onu kendine göre yorumlar. Kimi görgüsüzlük duyar, kimi minnettarlık ifadesi olarak algılar. Japonya'da ya da Çin'de bir yudum, “beğendim” demenin bir yolu olabilir. İspanya'da ise aynı hareket birden fazla kişinin size yan gözle bakmasına neden olabilir. Sonuçta mesele doğru ya da yanlış yapmak değil, her sofranın, her kültürün kendine özgü bir dili olduğunu anlamaktır. Peki sizin kültürünüzde yemek yerken ya da içerken sessizlik ne ölçüde görgü kurallarına uymakla eş anlamlıdır?