Tarçın lezzetli mi... yoksa dayanılmaz mı? Bu dramın ardındaki bilimsel açıklama DNA'nızda yatıyor

Tarçın dünyanın en eski baharatlarından biridir. Geleneksel tariflerde, Noel içeceklerinde ve hatta parfümlerde bile kullanılır. Ancak şaşırtıcı biçimde, aynı zamanda insanlar arasında en fazla fikir ayrılığına yol açan baharatlardan biridir. Bazı insanlar onu sıcak, tatlı ve rahatlatıcı bulur. Diğerleri ise fazla keskin, rahatsız edici, hatta mide bulandırıcı olduğunu düşünür.

İşin ilginç yanı, bu fikir ayrılığının yalnızca kişisel zevklere ya da kültürel deneyimlere bağlı olmamasıdır. Araştırmacılar, bazı insanların tarçını sevmesinin, bazılarınınsa ondan nefret etmesinin genetik farklılıklarla bağlantılı olabileceğini keşfetti.

Bu ilişkiyi anlamak için hem tat hem de koku duyularının karmaşık olduğunu ve ikisinin de genetikten derinden etkilendiğini bilmek önemlidir. DNA'mızda tat ve koku reseptörlerini kodlayan genler vardır. Bu genler, beynimizin çevremizdeki dünyanın tatlarını ve kokularını nasıl yorumladığını belirler.

Tarçının karakteristik kokusu, esas olarak sinnamaldehit adı verilen bir bileşikten kaynaklanır. Tarçına, birçok kişinin Noel'le ya da ev yapımı keklerle ilişkilendirdiği kendine özgü aromasını veren bu bileşiktir. Ancak herkes tarçın kokusunu aynı şekilde algılamaz.

Araştırmalar, bazı insanların koku reseptörlerini sinnamaldehide karşı daha hassas hâle getiren genetik varyantlara sahip olduğunu gösteriyor. Başka bir deyişle, bazıları tatlı ve hoş bir koku alırken diğerleri kimyasal, keskin ve neredeyse "yakıcı" bir nota algılar. Bu ikinci grup için tarçın gerçekten nahoş olabilir; bu bir kapris değildir.

2020'de yayımlanan bir çalışmada, tarçın kokusunu algılama (ya da algılayamama) becerisiyle ilişkili bir genetik lokus tespit edildi. DNA'larının bu bölgesinde belirli bir varyasyon bulunan kişiler, aynı aromatik uyarana çok farklı tepkiler verdi. Başka bir deyişle, genetik kodunuz tarçın kokusunun sizi acıktırıp acıktırmayacağını ya da başınızı ağrıtıp ağrıtmayacağını belirleyebilir.

Bu keşif, kişnişin tadını algılamayı etkileyen gen (bazıları için lezzetli, bazıları içinse sabun gibi) ya da bazı sebzelerdeki acılığı ne ölçüde algıladığımızı etkileyen TAS2R38 geni gibi daha önce bilinen başka örneklere ekleniyor.

Bu farklılıkları anlamak yalnızca merakımızı gidermekle kalmaz. Bize önemli bir şeyi hatırlatır: Tat almak tamamen akılcı bir seçim değildir. Hafızayı, duyguları, kültürü ve evet, biyolojiyi de içerir.

Bu, kendi tercihlerimizi ve başkalarının tercihlerini değerlendirme biçimimizi değiştirir. Belki de arkadaşınız tarçını sevmediği için "zor beğenen" biri değildir; tarçını yalnızca sizden tamamen farklı bir şekilde algılıyordur.

Dahası, bu duyusal bireysellik kişiselleştirilmiş beslenme, gastronomi ve hatta gıda pazarlaması gibi alanlarda ilerlemelerin önünü açıyor. Her genetik profilin belirli tatlara nasıl tepki verdiğini bilmek, tarifleri, ürünleri ve duyusal deneyimleri geliştirme biçimimizi dönüştürebilir.

Cevap: Belki. Genetik algılarımızı güçlü bir biçimde etkilese de insan beyni esnektir. Başka bir deyişle, zamanla ve olumlu çağrışımlar eşliğinde tekrarlanan maruz kalma sayesinde, başlangıçta reddedilen bir tat bile tolere edilebilir, hatta hoş hâle gelebilir. Ancak birkaç kez denedikten sonra bile hâlâ tarçın kokusuna dayanamıyorsanız kendinizi suçlamayın. DNA'nız muhtemelen sizin yerinize çoktan karar vermiştir.

Bir dahaki sefere biri size tarçını sevip sevmediğinizi sorduğunda, cevabınızın damak tadınızdan çok genleriniz hakkında bilgi verebileceğini unutmayın. Bu baharatı sevmek ya da ondan nefret etmek yalnızca bir zevk meselesi değil, aynı zamanda bir biyoloji meselesidir. Her iyi bilimsel öykü gibi bu öykü de bize hayal ettiğimizden çok daha karmaşık ve benzersiz olduğumuzu hatırlatıyor.